124هزار پیامبر برای هدایت بشر و در حقیقت تعیین سرنوشت آنها از سوی خداوند برانگیخته شدند و هر آنچه تکلیفشان بود، در نهایت کمال به انجام رساندند.

به عقیده شیعه، 11امام معصوم نیز در راستای همین مسیر تا پای جان رفتند و حماسه جاودانه عاشورا نمونه ای از جانفشانی های ائمه در تعیین سرنوشت مسلمین است، اما گویی تقدیر خداوند درباره امام دوازدهم متفاوت از کل پیامبران و 11 امام است.

تعیین سرنوشت در کار بشر تا بدان جا رسید که اغلب به بی حرمتی پیامبران الهی و شهادت ائمه اطهار انجامید و مصداق آن را در به آتش افکندن حضرت ابراهیم(ع) تا جنگ های خونین با حضرت محمد(ص) و از شهید کردن مولای متقیان در محراب مسجد کوفه تا وقایع خونین روز عاشورا و جریانات اهل بیت در شام امتداد پیدا کرد. 

در بطن این جریان ها این واقعیت مورد اشاره قرآن کریم وجود دارد که سرنوشت انسان ها به دست خودشان سپرده شده و خود راه سعادت و فلاح را بر می گزینند یا راه ضلالت و گمراهی را انتخاب می کنند و در واقع بشر آن قدر اختیار دارد که با مخالفت با ولی یا فرستاده خدا به طی راهی بپردازد که خود انتخاب کرده و به آن عقیده دارد.

با تأمل در این واقعیت تاریخی که تجربیات ملموس و بسیار پردرد آن به پهنه تاریخ بشر از آدم تا بقیة الله الاعظم(عج) گسترده شده است به بررسی آرای گروهی از صاحب نظران و اندیشمندان مباحث مهدوی می پردازیم تا از این ناحیه بر اهمیت این نکته که اینک سرنوشت رستگاری یا نگون بختی در دستان خودمان است بیشتر مورد تاکید قرار گیرد. 

حجت‌الاسلام والمسلمين وحيد طالبی، محقق مركز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علميه قم
با استدلال بر متن صریح آیات قران کریم می گوید: خداوند سرنوشت هيچ قومی را عوض نمی‌كند مگر اينكه خودشان سرنوشت خودشان را عوض كنند، بنابراين برای اينكه اين وعده الهی يعنی نجات بشريت از ظلم و ستم و فساد، به زودی از طريق حجت الهی يگانه منجی بشريت تحقق يابد، تمام انسانيت بايد در تحقق اين جامعه وارد صحنه شده و به مسئوليت‌های فردی خود به نحو مطلوب عمل كنند. 

تاکید این محقق حوزوی بر انجام تکالیف فردی منتظران نشان از اهمیتی است که تعیین سرنوشت هر فرد توسط خودش دارد و وی در عین حال تاکید دارد که: عقلا و شرعا و بنا به سنت خداوند، تمامی بشريت در ايجاد جامعه‌ای منتظر و زمینه ساز ظهور صاحب نقش و مسئوليت هستند و برای اينكه در جامعه به عنوان انسان‌هايی مفيد مطرح باشيم بايد در اين راستا حركت كنيم. 

از دیدگاه این محقق بی توجهی به سرنوشت فردی و اجتماعی موجب تأخير ظهور امام عصر (عج)
و به تعبیر دیگر برگزیدن ناخواسته راه ضلالت است که این امر جز با غفلت اتفاق نمی افتد. 

وی می گوید: طبق آيه صريح قرآن كريم بشر باید خود سرنوشتش را عوض کند و امروز تشكيل جامعه منتظر مهدوی كه با آمدن صاحب اصليش امام زمان (عج) محقق می‌شود منوط به توجه همگان بر سرنوشت خودشان است که در صورت عدم توجه ظهور آن حضرت به تعويق انداخته می شود. 

به عقیده این محقق اصلاح جامعه از فساد و بی‌بند و باری مهم‌ترين گام در ايجاد جامعه مهدوی از سوی منتظران واقعی حضرت ولی عصر (عج) است که به تبع آن تعیین سرنوشت به سمت رستگاری نیز اتفاق می افتد. 

محتوای سخنان طالبی نشانگر این مدعاست که سرنوشت افراد در صورتی که به بنده صالح خدا شدن منجر شود امکان فلاح و رستگاری را خواهد یافت ، از این رو این روحانی ادامه می دهد: با توجه به واژه صالحون در آیه 105سوره انبیاء «أَنَّ الأرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» همه شايستگی‌ها به ذهن می‌آيد كه از جمله آنها عمل خير به همراه تقوا، علم و آگاهی، قدرت و قوت و تدبير و نظم و درك اجتماعی است.
 
به تعبیر دیگر سرنوشت افراد در صورتی ختم به خیر خواهد شد که اعمالشان حاوی مولفه های یاد شده فوق باشد و حجت‌الاسلام طالبی در تأیید این نکته می افزاید: هنگامی كه بندگان با ايمان اين شايستگی‌ها را برای خود فراهم كنند خداوند نيز آنان را ياری می‌كند تا بر ظالمان و مستكبران غلبه كنند و دست‌های آلوده آنان را از حكومت بر روی زمين كوتاه كنند. 

نکته دیگری که به موازات تعیین سرنوشت کسانی که به دنبال رستگاری هستند به ذهن می آید نقش دشمنان و ظالمانی است که اصرار دارند سرنوشت سایر افراد بشر را اینها تعیین کنند. 

اصولا" تمایلات نفسانی حکام ظالم هیچوقت در جهت تامین مصالح رستگاری الهی نبوده و نخواهد بود و از این روست که راضيه پورحيدر رئيس حوزه علميه بانوان «الزهراء» اروميه نگاه به موضوعات مهدوی را با توجه به این بعد قضیه مطرح می کند و می گوید: اگر انسان اصل خلقت و هدف آفرينش را فراموش كند و از اين مسير فاصله بگيرد، ناخودآگاه به سمت شيفتگی مادی سوق پيدا كرده و راه انحراف را می‌پيمايد و درست به همین خاطر است که توجه به هجمه آموزش‌های انحرافی در جامعه، مسئوليت متوليان امر آموزش علوم دينی در جامعه را سنگين‌تر می‌كند چراکه آثار سوء آموزش‌های انحرافی بسیار زیان بار است که در نهایت موجب خواهد شد با برنامه‌ريزی دشمن برای پياده كردن نقشه شوم ترويج فرهنگ غرب در جوامع اسلامی، افراد نسبت به اصل معارف غنی دين مبين اسلام بی‌توجه شوند. 

پورحيدر توجه به مؤلفه‌های قرآنی تربيت فرزند را اولويت اصلی خانواده‌ها در کمک به تعیین سرنوشت افراد می داند و می افزاید: والدين بايد با مراقبت و حمايت از فرزندان و بها دادن به تربيت دينی آنان، برنامه‌ها و راه‌كارهايی كه در چارچوب دين تعريف شده است را به جوانان ارائه كنند و در عین حال هم سويی نهاد خانواده با مراكز آموزشی ضرورتی اجتناب ناپذیر است و در این مسیر اگر مباحث زيربنايی علوم دينی با شيوه جذاب ارائه شوند در گرايش افراد به سمت فراگيری معارف اسلام مؤثر بوده و تعیین سرنوشت الهی را رقم خواهد زد. 

این مدیر حوزه گریزی به شیوه طرح مباحث مهدوی در رسانه های مختلف زده و ادامه می دهد: متأسفانه چشم اندازی كه برای جامعه عدالت محور مهدوی بين آحاد مردم تبيين می‌شود، فرهنگی خشن با جنگ و خونريزی فراوان است که باید اين تفكر غلط تغيير يافته و خط مشی معارف انسان ساز اين فرهنگ برای آنان به طور صحيح ارائه شود. 

حجت‌الاسلام والمسلمين «حسن نمازی»، یکی از سه نماينده مردم استان در مجلس خبرگان رهبری نیز بر موضوع تعیین سرنوشت افراد با استناد به حديث «من عرف نفسه فقد عرف ربه» نگاه کرده و این حدیث را به موضوع انتظار ولی عصر(عج) پیوند داده و می گوید: انتظار در ارتباط با خودشناسی است و اگر لذت‌های‌زودگذر دنيوی‌ انسان را در خود غوطه‌ور نكند می‌‌تواند به حقيقت اصلی برسد. 

به عقیده وی حقیقت سرنوشت نیک بشر در عصر حاضر به میزان شناخت معانی انتظار و مهدويت از طریق افراد ارتباط دارد و لذا زندگی و انتظار جدا از هم نيست يعنی يأس و بدبينی، نظام زندگی و انسان‌ها را از هم می‌‌پاشد و انتظار همواره در زندگی اميدآفرين است و اگر مهدويت را كه اعتقاد نهفته و باور عمومی در نهاد انسان‌هاست به رسميت بشناسيم نه تنها فكر مهدويت تبديل به فرهنگ می‌شود بلکه از این راه سرنوشت متعالی نیز برای منتظران رقم خواهد خورد. 

به عقیده شیعه و به اذعان حجت الاسلام نمازی سرنوشت افراد در دوران انتظار به میزان تطابق مسیر ترسیمی منتظران با مسیر اصیل مهدوی ارتباط دارد اما دنیای غرب به عنوان دشمن نخست اندیشه اسلامی پس از تجربه های فراوان تاریخی امروز به دنبال انحراف در اصول مسیر منجی گرایی است تا از این طریق مادی گرایی را جایگزین اهداف الهی در تعیین سرنوشت افراد کند و از ناحیه این تغییر مسیر بر ادامه راه خود در سیطره بر دنیا تحکیم ببخشد. 

در تبیین این موضوع سخنان حجت الاسلام و المسلمین «محمد کفیلویی» از استادان دوره های مهدویت در ارومیه شنیدنی است که می گوید: غرب چون با زير سؤال بردن انديشه مهدويت به اهداف شوم خود دست نيافت به ايجاد عرفان‌های كاذب و معرفی منجی‌های دروغين روی آورده كه اين اقدامات ظرفيت منجی را تنزل می‌دهد. 

به گفته این استاد حوزه و دانشگاه بايد به شبهاتی كه درباره امام زمان (عج) و مسأله ظهور مطرح می‌شود، با دلايل و مستندات علمی و قرآنی پاسخ داده شود که در صورت تحقق این امر موضوع تعیین سرنوشت افراد در جامعه منتظر نیز مسیر اصولی پیدا خواهد کرد. 

حجت‌الاسلام والمسلمين «غلام رضا بهروزی ‌لك»، مدير عامل بنياد فرهنگی امام مهدی (عج) آذربايجان غربی در بحث چگونگی تعیین سرنوشت افراد در عصر انتظار فضيلت‌محوری و سعادت‌گرايی را از مهم‌ترين ويژگی‌های جامعه‌ای منتظر معرفی می کند و می گوید: با تأمل در آيات و روايات اسلامی به‌دست می‌آيد كه جامعه ايده‌آل قرآن كريم كه مد نظر امام عصر (عج) نيز هست جامعه‌ای است كه موارد مذكور در آن سرلوحه قرار گرفته و افراد جامعه به آن سمت سوق داده شوند. 

اين روحانی فعال حوزه مهدوی، دو شيوه فردی و اجتماعی را در اين راستا عنوان و در تشريح شيوه فردی اظهار می کند: امر ظهور قابل تعجيل و تأخير است كه اگر ما منتظران امام عصر (عج) خود را با انجام اعمال و رفتار نيك و شايسته خود را آماده كنيم موجب تعجيل ظهور آن حضرت خواهيم شد كه يكی از راه‌های آن طبق نامه‌ای از حضرت مهدی(عج)، دعا جهت تعجيل ظهور آن حضرت است. 

تامل در این دیدگاه حجت الاسلام بهروزی لک، مؤید این نکته است که سرنوشت افراد در عصر حاضر با انجام اعمال نیک و شایسته مورد اشاره در قرآن کریم گره خورده و در صورت طی مسیر در این طریق است که امکان واقع شدن در جمع منتظران ظهور نیز برای افراد محقق خواهد شد و در غیر این صورت سرنوشتی غیر از رستگاری رقم زده می شود. 

با تدبر در دیدگاه های علما و اندیشمندانی که نامشان از نظر گذشت می توان دریافت که اکنون مترقی ترین اندیشه حکومتی بشر در دست مهدوی پژوهانی است که در صورت توجه به عمق رسالت خود و به کارگیری ابزارهای لازم برای تبیین اندیشه خود و تعیین راهبردهای عملی، ضمن این که سرنوشت خود را به سمت خوش بختی دنیوی و اخروی طراحی می کنند بلکه توان آن را دارند که سرنوشت بشریت را نیز با مهیا کردن زمینه های ظهور حضرت حجت(عج) تغییر دهند.