عزاداري حسيني در دوران انتظار
محمد آقایی پر
يادداشت پيش رو در پي آن است تا ضمن بررسی عزاداری برای امام حسین با رویکردی از زیارت ناحیه مقدسه، قضاوتی اجمالی بین عزاداري هاي سنتي و خلق نوآوري هاي جديد را برای خوانندگان فراهم آورد.
امام عصر(عج) در فرازی از زیارت ناحیه مقدسه، مي فرمايند: «فلاندبنك صباحا و مساء و لابكين علیک بدل الدموع دما»؛ پس صبح و شام بر تو ناله مي كنم و به جاي اشك بر تو خون مي گريم.
ترديدي نيست كه بزرگترين صاحب عزاي حي و حاضر امام حسين (ع)، حضرت مهدي(عج) است و چنين صاحب عزايي به چنان فاجعه خونباري اگر چنين مويه كند و خون بگريد حق دارد. اما در اين حقيقت راهكاري براي عزاداران حسيني نهفته است و آن اينكه اهميت گريه در عزاداري هاي حسيني چيست؟
اگر رجوعي داشته باشيم به عزاداري هاي سنتي حسيني، بخش پراهميت و تاثيرگذاري از اين آئين ها را در همين راستا خواهيم يافت چراكه سخنرانان و مداحان هيئت هاي مذهبي ميزان تاثيرگذاري سخنان و اشعار خود را در چگونگي استقبال مخاطبانشان در درك تصوير فاجعه كربلا و گريه و مويه هاي آنان به اين واقعيت هاي انتقال داده شده ارزيابي مي كنند.
اگر انتقال فجايع حادثه كربلا به خوبي صورت گيرد گريه و ناله هر فرد آزاده اي بر اين مظلوميت بي حد و حصر طبيعي است.
آنچه از زیارت مهدوی بر مي آيد اين است كه گريه بر مصيبت آل پيامبر از ارزش و اهميت وافري برخوردار است و از اين روست كه هميشه تاكيد علماي دين بر مقتل خواني از منابع صحيح و معتبر سفارش شده است؛ چراكه گريه به صورت طبيعي وقتي روي مي دهد كه واقعيتي تلخ روي داده باشد و اين عمل انساني از عمق درك و شعور افراد بر مي خيزد و چنانچه عمق جفايي كه در سرزمين نينوا بر كاروان حسيني رفت به شكل واقعي انتقال يابد گريه توام با معرفت را نيز در پي خواهد داشت.
نكته اي كه در اين خصوص عزاداري هاي حال حاضر ما را تهديد مي كند كم شدن بخش معرفتي قيام حسيني از آئينهاي سنتي مان است بطوريكه عمده بخش عزادارن را جلوه هاي ظاهري عزاداري پرمي كنند.
اگرچه اين بخش نيز از ضرورت هاي تداوم انتقال اهميت نهضت كربلاست اما آنچه به شناخت واقعي اهداف قيام خونبار اباعبدالله الحسين (ع) مي انجامد رجوع به ابعاد تاريخي و واقعيت هاي قبل و بعد از آن است و بازخواني جريان اين رويداد تحول ساز اجتماعي كه زنده شدن اسلام ناب را در پي داشت، از ضرورت هاي غير قابل انكار است.
«زيارت ناحيه مقدسه» كه مصيبت نامه ای مهدوي و منسوب به حضرت ولی عصر(عج) است نيز چراغي براي روشن شدن راه عزاداري هاي حسيني است. اين زيارت را شيخ مفيد در كتاب «المزار» نقل كرده و علامه مجلسي در بحارالانوار (101 ـ317 ـ 327 ) نيز به نقل آن پرداخته است.
امروز اگر بدانيم كه صاحب عزا نيز در جمعمان حاضر است قطعاً در بسياري از اين سنتهاي خود ساخته تجديد نظر خواهيم كرد.
اگر بپذيريم كه انتظار ظهور و قيام امام مهدي (عج) همان امتداد قيام سرخ حسيني است، قطعاً عزادريهايمان تغييرات معرفتي بسیاری را بايد بپذيرند چراكه هم اينك بسياري از اعمالي كه در عزاداري ها صورت مي گيرد، حتي به نظر خودمان هم جايگاه وزين و درخوري در پيوند با معارف اسلام ناب ندارند.
عزاداري در انديشه شيعه به اين معني است كه امت اسلامي بداند كه دو جريان فكري هميشه در طول تاريخ مقابل هم بوده اند و آن دو شامل خط حق و باطل مي شده است. خط حق پيامبران و امامان و اولياء را در داخل خود دارد و خط دیگر، فرعونيان، كفار و يزيديان را در خود پرورانده است.
عزاداري حسيني در واقعيت وجودي خود بايد به اين بپردازد كه حسين (ع) در مسير حق و انبيا گام برداشت و در اين مسير از جان و مال و خانواده و همه چيز گذشت تا آن خط فكري آسيب نبيند.
عزاداري حسيني يادكردي از قيام عاشوراست و اين يادكرد تنها نبايد ظاهري باشد، بلكه اين امر بايد مروري باشد بر واقعيتي كه اسلام را نجات داده است.
در عزاداري هاي كنوني مان نقش سخنراني ها و محتواي آن حائز اهميت و توجه است. برنامه امام حسين (ع) در واقعه كربلا بر ارشاد و تبيين دين خدا و هدف قيام خود استوار بود، چنانکه در عمق فجايع روز عاشورا، در پنج نوبت با سخنراني هاي روشنگرانه اهداف قيام خود را برشمرد و همه را به تبعيت از فرمان الهي فراخواند اگرچه در آن روز دشمنان آن حضرت به حقيقت موضوع دست نيافتند اما همان سخنراني ها مطلع روشنگري هايي شد كه پس از آن جريان عاشورا ملت اسلام را آگاه ساخت و عمق ظلمي را كه در روز عاشورا بر خاندان پيامبر رفت، روشن کرد و خطبه هاي غراي حضرت زينب(س) در دربار يزيد نيز در همين راستا صورت گرفت.
موضوع ديگر قابل توجه در عزادي هاي حسيني موضوع توجه آن حضرت به فريضه امر به معروف و نهي از منكر است كه عمل به اين فريضه منجر به ناتمام گذاشتن فريضه ديگر به نام حج و حركت در مسير سرزمين نينوا و خلق ماجراي عاشورا شد.
تعمق در اين امر روشن مي سازد كه آن حضرت تلاش کرد اولويت انجام اين فريضه را حتي با نثار جان خود و ياران و خانواده اش در یادها زنده نگاه دارد.