آدرس ايميل :

نظر شما :

نمايش آدرس ايميل

به تکرار شنیده شده که برخی می‌گویند: مسئله ظهور انسانی در آخرالزمان به نام مهدی (ع) از مختصات عقاید شیعه است و در سایر ادیان و مذاهب چنین خبری نبوده و نیست!

این افراد برای کم‌رنگ کردن این اعتقاد در جامعه کارشکنی‌های مختلفی انجام می‌دهند و با سم‌پاشی در عقاید نوپای جوانان تزلزل ایجاد می‌کنند. بر خلاف تصور افراد مغرض، اعتقاد به ظهور حضرت مهدی (عج) مذهبی و محصور در نزد شیعه نیست بلکه همة فرق اسلامی که در سایة قرآن و پیامبر (ص) زندگی می‌کنند ظهور حضرت مهدی (عج) را باور داشته و به آن معتقدند. در این مقاله به این مسأله پرداخته می‌شود و این مطلب مورد بررسی قرار می‌گیرد.

اعتقاد به ظهور اسلامی است نه مذهبی؛ منظور از این‌که اعتقاد اسلامی است نه مذهبی، این است که همة فرق اسلامی اعم از شیعه و سنّی آن‌را باور دارند. این مطلب اختصاص به شیعه ندارد، تا آن‌را مذهبی گرفته و فقط به شیعه نسبت دهند.

احادیث و روایات مربوط به این قسمت در کتب فریقین آن‌قدر زیاد است که دانشمندان و پژوهش‌گران آن‌را در حدّ تواتر می‌دانند.

بدین جهت نظرات علمای اهل سنّت مورد بررسی قرار می‌گیرد در 3 بخش به شرح زیر آورده می‌شود.
الف) اقرار صریح دانشمندان اهل سنّت در مسأله ظهور
ب) کتبی که مستقلاً در باب ظهور نوشته شده است.
ج) اعترافات صریح و گفتارهای شایسته و حتّی اشعاری که دربارة حضرت مهدی (عج) سروده شده است.

الف) اقرار صریح دانشمندان اهل سنت در ظهور

1. ابن حجر هیثمی شافعی می‌گوید:
«ابوالقاسم، محمّد، الحجة، عمر او پس از گذشت پدرش پنج سال بود. خداوند در همین عمر، به او در «حکمت ربّانی» را عطا کرد، او را «قائم منتظر» گویند، اخبار متواتره رسیده است که مهدی از این امّت است، و عسی (ع) از آسمان فرود خواهد آمد و پشت سر مهدی نماز خواهد خواند» (1)

2. جلال‌الدین سیوطی می‌گوید:
«احمد حنبل، و ابوعیسی ترمذی، و حاظف سلیمان بن احمد طبرانی، همه با اسنادی که خود دارند، روایت کرده‌اند، از عبدالله بن حرثِ زبیدی، از پیامبر اکرم (ص) که فرمود:
مردمانی از مشرق زمین خروج کنند و مقدمات حکومت مهدی را فراهم سازند...» (2)

3. ابن ابی‌الحدید می‌گوید:
«میان همه فرق مسلمین اتفاق قطعی است که عمر دنیا و احکام و تکالیف او، به پایان نمی‌پذیرد، مگر پس از ظهور مهدی» (3)

4. شیخ ابوالعرفان صبّان می‌گوید:
«اخبار و احادیت از پیامبر (ص) به حدّ تواتر نقل شده است که مهدی ظهور خواهد کرد، او از اهل بیت پیامبر است و او زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد.» (4)

5. شیخ محمد عبده می‌گوید:
«خاص و عام می‌دانند، که در اخبار و احادیث، ضمن شمردن علائم قیام قیامت آمده است که مردی از اهل بیت پیامبر (ص) خروج می‌کند که نام او مهدی (عج) است، او زمین را پس از آن‌که از جور و بیداد آکنده باشد، از عدل و داد پر می‌کند، در آخر ایام او، عیسی (ع) از آسمان فرود می‌آید، صلیب را می‌شکند و دجال را به قتل می‌رساند.» (5)

از میان ده‌ها اقرار و نظرات اهل سنّت فعلاً به این 5 مورد اکتفا می‌کنیم و برای پایان بردن بخش اول اشاره به مطالب مهمی می‌نماییم که عالمان کنونی عربستان سعوده درباره حضرت مهدی (ع) بیان کرده‌اند. یکی از اساتید دانشگاه مدینه به نام شیخ عبدالحسین العباد رساله‌ای نوشته به نام (عقیدة اهل السنّة و الآثر فی المهدی المنتظر) که در «مجلة الجامعة الاسلامیه» به چاپ رسیده است و در تقسیماتی که برای بحث در این رساله در نظر گرفته شده است. به 9 بخش تقسیم گشته و بدین ترتیب تحریر یافته است: 

1. ذکر نام آن عده از اصحاب پیامبر (ص) که احادیث مربوط به مهدی (ع) را از پیامبر نقل کرده‌اند. 

2. ذکر نام عالمان بزرگی که احادیث مهدی (ع) را در کتب خویش بر اساس اسناد ذکر کرده‌اند. 

3. ذکر نام عالمانی که هر یک کتابی مستقل درباره حضرت مهدی (ع) نوشته‌اند. 

4. ذکر نام عالمانی که احادیث مهدی (ع) را متواتر دانسته و نقل کلام آنان 

5. ذکر احادیثی که در صحیح بخاری و صحیح مسلم ذکر شده که مربوط است به حضرت مهدی (ع) 

6. ذکر پاره‌ای از احادیث درباره مهدی (ع) که در دیگر کتب معتبر حدیثی آمده با ذکر سند و اعتبار اسناد 

7. ذکر برخی از عالمان که احادیث مربوط به حضرت مهدی (ع) را مستند دانسته‌اند و نقل سخنان آنان 

8. ذکر برخی از کسانی که احادیث مربوط به حضرت مهدی (ع) را انکار کرده‌اند و ردّ کلام آنان 

9. ذکر بعضی از احادیث که ممکن است گمان شود با احادیث مربوط به مهدی (ع) سازگار نیست و پاسخ این گمان و توهم

ب) کتبی که علمای اهل سنّت مستقلاً درباره حضرت مهدی (ع) نوشته‌اند
علما و دانشمندان اهل سنّت در طول تاریخ کتب زیادی درباره حضرت مهدی (ع) و ظهور آن حضرت نوشته‌اند و این کتب به دو دسته تقسیم می‌شوند:
الف) ضمنی
ب) اختصاصی

کتب ضمنی عبارت است از کتاب‌هایی که مؤلف، فصل‌ یا بابی از کتابش را به مهدی (ع) اختصاص داده است. مانند صحاح سته که قسمتی از این کتب در حالات حضرت مهدی (ع) است و آنها عبارتند از: 

1. صحیح بخاری: کتاب الاحکام، باب نزول عیسی بن مریم (ع)
2. صحیح مسلم: باب الفتن، اشراط الساعه، وباب نزول عیسی (ع)
3. سنن ابن ماجه، باب خروج المهدی (ع)
4. سنن ابی داود: کتاب المهدی (ع)
5. سنن تروزی: باب ما جاء فی المهدی (ع)

کتب اختصاصی عبارت است از کتاب‌هایی که دانشمندان اهل سنّت آن‌را ویژه و خاص حضرت مهدی (ع) نوشته‌اند: که به تعدادی از آنها اشاره می‌شود: 

1. ابراز الوهم المکنون ـ من کلام ابن خلدون ـ احمد محمّد صدیق مغربی
2. اخبار المهدی ـ حماد بن یعقوب
3. الاذاعة ـ لما کان و ما یکون بین یدی الساعة ـ محمد صدیق خان بخاری هندی
4. الاربعین ـ ابونعیم اصفهانی
5. البرهان فی علامات مهدی آخرالزمان ـ علی بن حسام‌الدین متّقی هندی (مؤلف کنز العُّمال)گ
6. البیان فی اخبار صاحب‌الزمان ـ محمد بن یوسف گنجی شافعی
7. الرّد علی من حکم و قضی، ان المهدی الموعودَ جاءِ و مَضی (ملاعلی قاری حنف مکّی)
8. الَعرفُ الوردی فی اخبار المهدی ـ جلال‌الدین سیوطی
9. العطُر الوردی ـ فی شرح القطر الشهدی ـ فی اوصاف المهدی ـ محمد بن محمد بلبیس
10. المهدی ـ شمس‌الدین ابن قیم الجوزیه
و ...

چند نکته‌ پیرامون کتاب‌ها
درباره کتب یاد شده چند نکته است که باید مورد توجه قرار گیرد:

1. اساس کتاب‌هایی که ویژه حضرت مهدی (ع) نگارش یافته است. و یا فصل‌هایی که در دیگر کتب دربارة آن حضرت است بر اساس احادیث مبارک نبوی به تحریر درآمده است.

2. در برخی از این کتب، آیاتی از قرآن کریم که دربارة حضرت مهدی (عج) است مطرح گشته است.

3. در میان این کتب، کتاب‌هایی است که پیش از میلاد و بعضی در زمان غیبت صغری تألیف گشته است.

4. بسیاری از این کتاب‌ها در محیط‌هایی فارغ از هر گونه وابستگی به شیعه و اجتماعات و حوزه‌های تشیع، تألیف یافته است.

5. در میان این کتب اشعار فارسی و عربی که اهل سنت درباره حضرت مهدی (ع) سروده‌اند نوشته شده است.

ج) اعترافات صریح و گفتارهای شایسته و اشعار دربارة حضرت مهدی (عج)
دانشمندان اهل سنت در تألیفات خود گفتارهای ارزشمند و مطالب بسیار شیرین درباره حضرت مهدی (ع) نوشته‌اند که در نوع خود بسیار جالب هستند که به تعدادی از آنها فهرست‌وار اشاره می‌شود:

1. نورالدین عبدالرحمن جامی (898) دانشمند و عارف و شاعر معروف در کتاب (شواهد النبوة) خود در پایان شرح حال ائمه اطهار می‌نویسد:

«محمد بن حسن بن علی بن محمد بن الرضا رضی الله عنهم، وی امام دوازدهم است و کنیه وی ابوالقاسم است، و لَقَّبَهُ الامامیه، بالحجة، و القائم‌المنتظر صاحب الزمان.»

سپس شرح مفصلی از منابع شیعی راجع به شخص او و ولادتش بیان می‌دارد و در پایان این مطالب ولادت آن حضرت اشعاری دربارة حضرت مهدی (ع) سروده است که این‌طور است:

بیا ای امام هدایت شعار
که بگذشت از حدّ غم انتظار
زروی همایون برافکن نقاب
عیان ساز رخسار چون آفتاب
برافکن ارکان اسلام را
بینداز بنیاد اصنام را
جهان پر شد از شیوة ظلم و جور
زانصاف دور است اطوار دور

2. عبدالوهاب شعرانی (973)، عارف بزرگ و مشهور در مقدمه کتاب (الیواقیت و الجواهر) چاپ‌الازهر مصر سال 1305 هجری این‌طور می‌نویسد: در تمام علائم پیش از قیامت که شارع مقدس به ما اطلاع داده است، درست است و باید همگی پیش از انقلاب واقع گردد، مانند ظهور مهدی و آمدن دجّال و نزول عیسی (ع) و غیره حتی اگر یک روز از عمر دنیا باقی نمانده باشد باید اینها واقع گردد.

شعرانی در این کتاب می‌نویسد: «اگر بگویی مهدی وقتی ظهور نمود چگونه حکم خواهد کرد؟ آیا با نصوص؟ یا اجتهاد؟ یا هر دو؟ می‌گویم، چنان‌که شیخ محی‌الدین گفته است آن‌چه خداوند به وی الهام می‌کند او هم حکم می‌کند، بدین گونه که خداوند شریعت محمّدی را به الهام می‌کند، و او نیز حکم به آن خواهد کرد» (6)

3. شیخ سلیمان قندوزی حنفی بلخی (1294)، معروف به (خواجه کلان) از دانشمندان بزرگ و عرفای نامی اهل تسنّن است وی در سال 1220ه متولد شد. مقدمات علوم را در بلخ فرا گرفت و سپس رهسپار افغانستان و هندوستان شد. سپس بعد از سیر مقامات سیر و سلوک به وطن خود «قندوز» برگشت و سپس بعد از آن به ایران و بغداد رفت. شیخ سلیمان حنفی در فروع از بزرگان علمای حنفی و در طریقت از مفاخر عرفای نقشبندی بوده است. وی در سال 1294 در قسطنطنیه وفات یافت. نام کتاب وی «نیابیع المودة» است که تا کنون 8 بار به چاپ رسیده است.

2بار در استانبول، 1بار در هندوستان، 1بار در بیروت، 1بار در نجف، 3بار در ایران در این کتاب به تناسب آیه شریفه «قل لا اسئلکم علیه اجراً.....» مؤلف آن‌را سرچشمه‌های محبت و دوستی و ولایت خاندان نبوت نامیده است، گواه روشنی بر میزان دانش و فضل و ایمان و اخلاص و انصاف مؤلف می‌باشد. نیابیع المودة چنان‌که از نامش پیداست. مشتمل بر فضائل و مناقب اهل بیت (ع) است که شیخ سلیمان آن‌را از منابع و مأخذ معتبر اهل سنّت نقل می‌کند. و امام آن‌چه راوی در موضوع مهدی موعود (ع) به عنوان امام دوازدهم فرزند امام حسن عسکری (ع) در این کتاب شرح می‌دهد، در چندین باب است که یادآور می‌شویم.

ینابیع المودة در یک‌صد باب تدوین یافته است. برخی از این ابواب عبارتند از:
باب73ـ احادیثی که صاحب جواهر العقدین سمهودی دربارة حضرت مهدی (ع) آورده است.
باب74ـ سخنان حضرت علی (ع) در نهج‌البلاغه درباره حضرت مهدی (ع)
باب75ـ مصائبی که به اهل بیت (ع) تا ظهور قائم آنها می‌رسد.
باب76ـ پیامبر (ص) که اسامی دوازده امام را ذکر می‌کند.
باب77ـ تحقیق دربارة دوازده خلیفه که احمد حنبل در مسند و نجاری و مسلم و ترمذی و ابوداود در صحیح خود و سایر اعلام اهل سنّت در منابع خویش آورده‌اند و تطبیق آن با دوازده امام که خلیفه دوازدهم محمد بن الحسن العسکری است.
باب78ـ آن‌چه در کتاب فرائد السمطین و غیره درباره حضرت مهدی (ع) و قیام او آمده است.
باب79ـ وقت ولادت قائم (ع)
باب80ـ سخنان حضرت رضا (ع) و امام صادق (ع) دربارة حضرت مهدی (ع)
باب81ـ حالات خارق‌العاده حضرت مهدی (ع) و کرامات او که برای مردم آشکار شده است.
باب82ـ امام حسن عسکری (ع) فرزندش حضرت مهدی (ع) را به دوستانش نشان داد و اعلام کرد که امام بعد از اوست.
باب83ـ کسانی که بعد از غیبت کبری صاحب‌الزمان (ع) را دیده‌اند.
باب84ـ نقل اقوال اهل‌الله از اصحاب کشف و شهود و علماء دربارة حضرت مهدی (ع)
باب85ـ سخنان شیخ صبان مصری استاد علماء و علامة زمان خویش در کتاب (اسعاف الراغبین) درباره حضرت مهدی (ع)
باب86ـ اقوال علماء حروف و محمدثین درباره این‌که مهدی (ع) و فرزندان امام حسن عسکری (ع) است.
باب89ـ اشعار کاملین اهل‌الله در موانع ائمه اثنی عشری

پی نوشت ها
1. المهدی الموعود، ج1، ص200.
2. المهدی الموعود، ج2، ص72.
3. شرح نهج‌البلاغه، ج2، ص535.
4. اسعاف الراغبین، ب2، ص140، چ مصر
5. تفسیر المنار، ج6، ص57.
6. دانشمندان عامه و مهدی موعود، ص 121.