اباعبدالله الحسین (ع) در حدیثی می فرماید: يَظهَرُ اللَّهُ قائِمَنا فَيَنتَقِمُ مِنَ الظّالِمینَ، خداوند قائم ما را از پس پرده غيب برون آورد و آن گاه او از ستمگران انتقام گيرد.(1)

احادیث مهدوی و ابعاد مغفول مانده 
بسیاری از محققین مهدوی پیوسته به دلیل بروز برخی شبهات همواره در حال اثبات موضوع مهدویت و ظهورند و در این راستا همیشه در استناد به احادیث مختلف سرگرم اند که این کار اگر چه در جای خود ارزشمند است و ضرورت هم دارد، اما گاهی وقت ها این تمرکز بیش از حد باعث شده که ابعاد و بطون احادیث معصومین ناشناخته و مغفول واقع شوند. 

نگاه به احادیث امامان معصوم هر کدام دارای ویژگی های خاصی است و تفکیک این تفاوت ها کاری کارشناسی می طلبد که نیازمند اعلام نظر متخصصان امر است، اما در این مسیر تاملات مبرهنی هم وجود دارد که فقط نیازمند اندکی باریک بینی و تعمق است.

نقل حدیث از پیامبر اکرم(ص) در موضوع مهدویت از یک اهمیتی برخوردار است که شامل ویژگی ها، آثار و تعلقات خاص خود است و از منظری دقیق تر ذکر حدیثی نزدیک به معنی همان حدیث از معصومی دیگر، قطعا مشتمل بر ویژگی ها و آثار دیگری نیز می تواند باشد.

به تعبیر دیگر احادیث مهدوی به لحاظ اهداف و غایت معانی دارای اشتراک هستند اما در مسیر تبیین موضوع امام عصر(عج) در زنجیره ای از روشنایی بخشی و حکمت قرار دارند که هر کدام در جای خود سزاوار بررسی و تعمق است.

 احادیث مهدوی نسبت به گوینده آن هم دارای ابعاد مختلف معانی و تفاسیر هستند که این وجه اغلب به عنوان نکته مغفول مانده در احادیث مهدوی شایسته بررسی است.

اهمیت ویژه احادیث مهدوی از زبان امام حسین(ع)
امام حسین (ع) به عنوان کسی که جاودانه ترین حماسه تاریخ را رقم زده است دارای شخصیت بسیار بزرگی است که همگان آن حضرت را با حریت، حماسه، مظلومیت و شهادت یاد می کنند اما این مفاهیم محصور در واقعه کربلا نیست و در حقیقت زایش و رویش این واژه های پر معنا در محرم سال 60 هجری قمری قرار است چراغ راهی باشد برای انسان ها برای رسیدن به کمال انسانی.

وقتی شخصیتی چون اباعبدالله الحسین(ع) از قائم، غیبت و انتقام صحبت می کند یعنی حقیقتی وجود دارد که اگرچه از پس اعصار و قرون هویدا می شود اما دقیقا و تمام و کمال مسیری را طی می کند که در حماسه جاوید کربلا طی شده است.

به راستی مگر غیر از مهدی موعود (عج) منتقمی برای خون به ناحق ریخته شده اهل بیت پیامبر (ص) در نینوا وجود دارد؟

منتقم عاشورا از پس پرده غیبت می آید
بی تردید یکی از دلایل اصلی نامیدن امام عصر(عج) به نام منتقم همین واقعه عاشورا و خون خواهی امام حسین (ع) است. در روايتى كه از امام محمدباقر(ع) نقل شده، وقتى از آن حضرت سؤال مى‏كنند چرا فقط به آخرين حجت الهى قائم گفته مى‏شود؟ آن حضرت در پاسخ مى‏فرمايند: چون در آن ساعتى كه دشمنان، جدم امام حسين(ع) را به قتل رساندند فرشتگان با ناراحتى در حالى كه ناله سر داده بودند عرض كردند پروردگارا! آيا از كسانى كه برگزيده و فرزند برگزيده تو را ناجوانمردانه شهيد كردند در مى‏گذرى؟

در جواب آنها خداوند به آنان وحى فرستاد كه: اى فرشتگان من! سوگند به عزت و جلالم از آنان انتقام خواهم گرفت هر چند بعد از مدت زمان زيادى.

آن گاه خداوند متعال نور و شبح فرزندان امام‏حسين(ع) را به آنان نشان داد و پس از اشاره به يكى از آنان كه در حال قيام بود فرمود: با اين قائم از دشمنان حسين(ع) انتقام خواهم گرفت.(2)

در تفسير آيه وَلاَ تَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللّهُ إِلاَّ بِالحَقِّ وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا فَلاَ يُسْرِف فِّي الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ؛ هر كس مظلومانه كشته شود ما براى ولى او تسلطى بر ظالم قرار مى‏دهيم.(3)

از امام صادق (ع) روايت شده است كه: مراد از مظلوم در اين آيه، حضرت امام حسين(ع) است كه مظلوم كشته شد و منظور جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَانًا امام مهدى(ع) است.

نتیجه گیری
امروزه نکته ای که در حدیث پژوهی مهدوی کمتر مورد توجه قرار گرفته این است که این احادیث بیشتر برای تبیین و اثبات واقعیت وجودی امام عصر(عج) مورد بررسی قرار می گیرند و ابعاد دیگر آن که شامل خود گوینده و شرایط زمانی و مکانی وی، ابعاد اجتماعی و زوایای آینده سازی و زمینه سازی حدیث و چگونگی بهره برداری از آن برای درک حضور و ظهور ناخواسته مورد غفلت قرار می گیرند و در حقیقت احادیث معصومین که باید به عنوان راهبردهای جامعه منتظر برای ترسیم مسیر انتظار و ظهور مورد کنکاش قرار گیرند، به کارکردهای خود دست نمی یابند.

منابع:
1. إثباة الهداة، ج 7، ص 138.
2. دلائل‏الامامة، ص239.
3. اسراء، آيه 33.
4. البرهان فى تفسير القرآن، ج4، ص559.