ویژگی های یک نشریه خوب برای کودکان و نوجوانان
همایون جامی
برای آن که یک نشریه را خوب بنامیم و برای خواندن آن وقت بگذاریم و خریدن آن را به دیگران توصیه کنیم، باید ویژگی هایی داشته باشد که در این نوشتار، به برخی ویژگی های یک نشریه خوب برای کودکان و نوجوانان پرداخته ایم.
سرمقاله خوب
با سرمقاله یک نشریه آغاز میشود. آغازی به شکل رسمی. سرمقالهای که برای کودکان و نوجوانان نوشته میشود، باید کوتاه باشد. دلیلی ندارد سردبیر هر چیزی را بنویسد. قرار نیست در یک سرمقاله به سیاستهای نشریه، دشواریهای نشریه، مناسبتهای پیش رو و... پرداخته شود.
هر بار باید یک موضوع انتخاب شود و حول همان محور حرفها زده شود. نباید از این شاخه به آن شاخه پرید. هر کس سرمقاله را مینویسد، باید به این توجه داشته باشد که مخاطب میخواهد به یاری متن و قلم او، وارد مجله شود. نباید مخاطب دلزده شود. سرمقاله باید صمیمانه نوشته شود. جملهها کوتاه و کلمهها آشنا باشند. گاه میتوان در سرمقاله، با بهرهمندی از خاطرهها، سرمقالهای جاندار و اثرگذار نوشت.
خبر، قالبی مناسب
خبر، قالب مناسبی است. به شرطی که درست استفاده شود. هر چند این یک واقعیت است که کودکان و نوجوانان ما، علاقهای به اخبار ندارند. نه دوست دارند، خبر بخوانند و نه دوست دارند خبر بشنوند. این بیمیلی دلایل خاص خودش را دارد، ولی میتوان با نگارش مطالب و گزینش اخبار مناسب سن آنها، کودکان و نوجوانان را به شنیدن اخبار و خواندن آن علاقهمند کرد.
خبر باید نو باشد. حتماً خبر باید با عکس همراه باشد و چه بهتر که عکس تزیینی نباشد تا تصور واقعی بودن خبر و تصویرسازی آن ماجرا، برای مخاطب شکل بگیرد. نباید تنها به اخبار عجب و شاد و هیجانی توجه شود. این نوع خبرها لازم است، ولی گاه خبرهایی که حس نوعدوستی کودک و نوجوان را برانگیزد، ضروری است.
نقش ویراستار
ویراستاری برای کودکان و نوجوانان، ظرافتهای خاص خودش را دارد. هر کسی نمیتواند ویراستار متون مربوط به این گروه سنی باشد، همان طور که هر نویسندهای نمیتواند برای کودکان و نوجوانان چیزی بنویسد و هر شاعری نمیتواند برای این گروه از مخاطبان، شعر بسراید. این طبیعی است.
از این رو، ویراستار نشریههای کودک و نوجوان، بهتر است با کودکان و نوجوانان و ویژگیهای این دوره و میزان سواد و دانش و درک و زبان آنان و ... آشنا باشد. ویراستار چنین نشریهای، باید برای واژههای دیرفهم فکری کند. با انتخاب واژههای آشنا به مخاطب خیلی کمک میشود کرد.
اگر خواندن برخی کلمهها دشوار است، ویراستار با اعرابگذاری میتواند، دست مخاطبش را بگیرد و او را تا پایان متن هدایت کند. ویراستار به جملههای بلند رحم نکند. هر جمله بلندی را میشود به چند جمله کوتاه تقسیم کرد. این جوری، مخاطب نفس راحتی میکشد و فرصت برای درک بهتر دارد.
گاهی نویسندهها برای کودکان و نوجوانان متنهای جدی مینویسند. متنهایی که چندین پاورقی دارد، پاورقیهایی که نیازی به آن نیست. گاهی برخی نویسندهها، آوردن آیه و قرآن و حدیث را ضروری میدانند. بهتر است ویراستار، به آوردن ترجمه آن قناعت کند، چرا که ممکن است مخاطب نتواند متن عربی را بخواند و سعی کند بخواند، از آن طرف رشته متن از دست او رها میشود و برای لحظهای، مکث کند و شاید بیحوصله شود و صفحه را ورق بزند. ویراستار باید به تیترها توجه کند. تیترها طولانی نباشد و از یاد نبرد که آهنگین بودن آن بسیار اهمیت دارد.
گفتوگوی خواندنی
گفتوگو قالبی است که اگر جذاب باشد، خواندنی و اثرگذار است. به شرطی که سؤالها حساب شده باشد و شخصی را برای گفتوگو در نظر گرفت که حرفهای نویی داشته باشد.
گفتوگو باید صمیمانه باشد و کوتاه. همراه با عکسهای دیدنی و توضیح برای هر عکسی. تنها نباید عکس از چهره فرد باشد. فرد را میتوان در انجام کارهای گوناگون به تصویر کشید. گفتوگو نباید تنها با سرشناسان باشد، میشود با افرادی که تازه وارد عرصههای هنری، ادبی، علمی، سینمایی شدند نیز مصاحبه کرد.
باید با افراد هم سن مخاطب هم گفتوگو شود. این به مخاطب کمک میکند که همذاتپنداری داشته باشد و از این افراد در تجربههایی که داشتند، استفاده کنند. سوالها در حد شما چند سال دارید، کجا به دنیا آمدید و ... نباشد که بعد از مدتی تکراری میشود. این که متولد چه سال و شهر و کلاس چندم است و ... را میتوان در قسمت اشاره مصاحبه آورد و مصاحبهها با سوالهای دیگری آغاز شود.
داستان مناسب
داستان در اغلب نشریههای کودک و نوجوان نقش مهمی دارد و میتوان با خلق داستان خوب و بهره بردن از داستاننوسان حرفه ای این بخش نشریه را به بخشی پرمخاطب تبدیل کرد.
در نشریهای، به مناسبت عید غدیر، مقالهای درباره معنای «مولا» خواندم. نویسنده تلاش کرده بود بگوید این که پیامبر فرموده، هر که من مولای اویم، پس علی مولای اوست، به چه معناست. نویسنده عاقبت، توانسته بود معنای مولا را مطرح کند، ولی نتوانسته بود متنی خواندنی ارایه کند.
برای نمونه این نشریه میتوانست با خلق داستانی ساده، این هدف نویسنده را محقق کند و مخاطب بیشتری را وادارد که داستان را بخواند و به این مفهوم دست یابد.
در بخش داستان هم چنین میتوان از داستانهای کودک و نوجوان استفاده کرد و به نام و سن آنان اشاره کرد و حتما در حد چند خط، توضیح یا نقدی بر داستانهای رسیده نوشت تا به مخاطب کمک شود و شیوه داستاننویسی را فرا گیرند. این که میگویم به سن اشاره شود، به این دلیل است که بسیاری از نوجوانان به سن یک دیگر یا کلاسی که درس میخوانند، توجه دارند.
ارتباط با مخاطبان
نامه، تلفن، ایمیل و دیدار حضوری، شیوههای ارتباط امروز مخاطبان با نشریهها است. باید همواره مسؤولان یک نشریه کودک و نوجوان، پذیرای مخاطبانشان باشند.
در هر یک از موارد، به گونهای میتوان با مخاطب ارتباط برقرار کرد. از یاد نباید برد که حفظ ارتباط با مخاطب، به ویژه مخاطبی که روز به روز بزرگتر میشود، در آینده نزدیک به نشریه کمک میکند که نویسنده، شاعر، نقاش یا ... همکاری نو بیابد و نشریه از او کمک بگیرد. در غیر این صورت، مخاطبی که بزرگ شده، میتواند مخاطبین دیگری را برای نشریه بیابد و آنها را با نشریه آشنا کند.
ضرورت آگهی
آگهی هم به نشریه کمک میکند، هم به کسانی که سفارش آگهی دادهاند، هم به مخاطبان که با محصولی جدید آشنا میشوند. در مجموع باید در پذیرش آگهی دقت زیادی داشت.
نمیتوان برای نشریه کودک و نوجوان هر آگهیای را چاپ کرد، به این دلیل که نشریه مشکلات مالیاش را برطرف کند. باید آگهی با مخاطب نیز ارتباط لازم را برقرار کند و محصولی باشد که مخاطب با آن سروکار دارد.
انتشار برگه نظرسنجی
نظرسنجی به دستاندرکاران نشریه کمک میکند تا با سلیقه و فراست مخاطبانشان آشنا شوند و بر اساس آن برنامهریزی کنند و به پیشرفت و دیده شدن و خوانده شدن آن، کمک کند.
نظرسنجی شیوههای گوناگونی دارد که سادهترین آن انتشار برگه نظرسنجی در نشریه است و درخواست برای پرکردن و فرستادن آن به نشریه است. البته برای آن که مخاطبان انگیزه پیدا کنند و فرم را پر کنند، میتوان جایزهای هم در نظر گرفت. البته با فرستادن نشریه به چند واحد آموزشی نیز میتوان از نظر مخاطبان بهره برد و آگاه شد.